Zastanawiałeś się kiedyś, dlaczego niektóre strony ładują się błyskawicznie, a inne zmuszają do irytującego czekania? Kluczem do zrozumienia tej różnicy jest TTFB (Time to First Byte) – metryka, która mierzy czas reakcji Twojego serwera. To nie tylko techniczny wskaźnik, ale fundament, na którym opiera się zadowolenie użytkownika, widoczność w Google i, co najważniejsze, sukces Twojego biznesu online.

Co to jest TTFB i jak działa ta metryka?

Time to First Byte (TTFB) to metryka wydajności, która mierzy czas od momentu, gdy przeglądarka wysyła żądanie do serwera, do chwili, gdy otrzyma pierwszy bajt odpowiedzi. Innymi słowy, wskazuje, jak szybko serwer reaguje na żądanie i zaczyna przesyłać dane.

Jest to pierwszy etap ładowania każdej strony internetowej, który wpływa na to, jak płynnie działa ona z perspektywy użytkownika.

Z czego składa się Time to First Byte?

Czas do pierwszego bajtu (TTFB) jest sumą kilku etapów, które muszą zajść, zanim przeglądarka otrzyma dane. Wliczają się w niego czas ewentualnych przekierowań, wyszukanie adresu IP serwera w systemie DNS i nawiązanie bezpiecznego połączenia TLS. To także czas, jaki serwer potrzebuje na przetworzenie żądania i wysłanie pierwszego pakietu danych.

Czas przekierowania

Czas przekierowania to okres, jaki upływa od wysłania żądania HTTP z jednego adresu URL do drugiego. Przekierowania wydłużają bezpośrednio całkowity TTFB, ponieważ każde z nich wymusza dodatkowy cykl komunikacji między przeglądarką a serwerem.

Takie działania są czasami nieuniknione – stosuje się je na przykład podczas migracji strony, zmiany protokołu z HTTP na HTTPS czy obsługi różnych wersji językowych. Największe opóźnienia generują jednak łańcuchy przekierowań, gdzie jedno prowadzi do kolejnego.

Aby zminimalizować ich negatywny wpływ na TTFB, należy ograniczyć ich liczbę do absolutnego minimum, unikać wspomnianych łańcuchów i stosować je (np. typu 301 lub 302) tylko w niezbędnych przypadkach. Pomocne są też regularne audyty, które pozwalają wykryć i usunąć zbędne przekierowania.

Wyszukiwanie DNS

Wyszukiwanie DNS to proces, w którym nazwa domeny tłumaczona jest na adres IP serwera. Jest to niezbędny pierwszy krok, który ma bezpośredni wpływ na czas Time to First Byte.

Zanim przeglądarka wykona jakiekolwiek dalsze czynności, musi najpierw dowiedzieć się, pod jaki adres IP ma się odwołać. Urządzenia sieciowe komunikują się między sobą właśnie przy użyciu adresów IP. Z tego powodu długi czas wyszukiwania DNS automatycznie wydłuża całkowity czas oczekiwania na odpowiedź serwera.

Jak zoptymalizować ten proces? Najprostszym sposobem jest wybór szybszego dostawcy usług DNS. Inną metodą jest wykorzystanie mechanizmów buforowania rekordów DNS. Takie buforowanie działa na poziomie przeglądarki, systemu operacyjnego lub resolvera i przyspiesza kolejne zapytania do tej samej domeny.

Połączenie i negocjacje TLS

Proces połączenia i negocjacji TLS, nazywany „TLS handshake”, to moment, w którym przeglądarka i serwer nawiązują bezpieczne, szyfrowane połączenie. Obie strony uzgadniają wersję protokołu, algorytmy szyfrowania i wymieniają się certyfikatami cyfrowymi, aby się uwierzytelnić. To krok, który zapewnia poufność i integralność danych, chroniąc przed atakami typu „Man-in-the-Middle”.

Niestety, każda milisekunda potrzebna na te negocjacje wydłuża całkowity TTFB. Aby przyspieszyć ten krok, warto:

• używać TLS 1.3 – najnowsza wersja protokołu znacząco redukuje liczbę kroków potrzebnych do nawiązania połączenia;
• stosować ponowne wykorzystanie sesji (TLS resumption) – pozwala na szybszy handshake z klientami, z którymi mieliśmy kontakt wcześniej;
• wdrożyć wczesne wysyłanie danych (0-RTT) – technikę umożliwiającą klientowi wysłanie danych od razu, bez czekania na zakończenie całego handshake’u.

Czas odpowiedzi serwera (backend)

Czas odpowiedzi serwera to okres od momentu, gdy serwer otrzyma żądanie HTTP, do chwili, gdy zacznie wysyłać pierwsze dane odpowiedzi. Jest to najczęściej najdłuższy składnik TTFB i to tutaj dzieje się najwięcej: serwer przetwarza logikę biznesową, odpytuje bazę danych oraz generuje finalną odpowiedź (np. HTML).

Długi czas odpowiedzi najczęściej spowodowany jest nieoptymalnym kodem części backendowej, wolnymi zapytaniami do baz danych, przeciążeniem serwera czy brakiem odpowiedniego mechanizmu buforowania (ang. cache). Optymalizacja tego etapu to poprawa wydajności kodu, refaktoryzacja, optymalizacja zapytań bazodanowych, ale także np. zwiększenie zasobów serwera (CPU, RAM).

Przyjmuje się, że dobry czas odpowiedzi to poniżej 200 ms, a wartości powyżej 500 ms wymagają już podjęcia działań.

Przesłanie pierwszego pakietu danych

Ostatnim etapem mierzonym przez TTFB jest przesłanie pierwszego pakietu danych. Proces ten zachodzi tuż po wygenerowaniu odpowiedzi przez serwer i oznacza wysłanie pierwszego bajtu informacji do przeglądarki użytkownika.

Na szybkość przesyłania wpływa kilka czynników, takich jak:

• wydajność serwera,
• szybkość połączenia internetowego po stronie serwera i klienta,
• odległość geograficzna między nimi.

Z tego powodu nawet najszybszy serwer nie skróci tego czasu, jeśli użytkownik korzysta z wolnego łącza internetowego. Znacząco przyspieszyć można jednak wysłanie pierwszego pakietu, stosując optymalizacje po stronie serwera. Do takich działań należy np. wykorzystanie szybkich dysków SSD czy odpowiedniego hostingu.

Jak interpretować wynik TTFB

Jak interpretować wynik TTFB? Choć nie ma uniwersalnej skali, to na podstawie najlepszych praktyk i doświadczeń możemy wyróżnić kilka progów:

• TTFB poniżej 200 milisekund – świetny wynik świadczący o bardzo szybkim serwerze. Google w swoich wytycznych rekomenduje, aby czas odpowiedzi serwera był poniżej 200 ms, co podkreśla wagę tego progu.
• TTFB między 200 ms a 500 ms – nadal dobry, ale w przypadku bardziej wymagających stron lub aplikacji warto sprawdzić, czy nie można dodatkowo zoptymalizować działania serwera.
• TTFB od 500 ms do 1 sekundy – sygnał, że należy przyjrzeć się wydajności serwera. Takie opóźnienie może już negatywnie wpływać na UX i SEO, dlatego warto pilnie poszukać przyczyn.
• TTFB powyżej 1 sekundy – alarmujący sygnał o poważnych problemach z wydajnością lub konfiguracją serwera. Wymaga natychmiastowej interwencji.

Warto też zwrócić uwagę, że w narzędziu PageSpeed Insights TTFB powyżej 600 ms jest uznawany za wynik do poprawy, natomiast bardzo słabe wyniki to te powyżej 1800 ms (1,8 sekundy).

Dlaczego TTFB jest ważne dla strony?

Dzięki niskiemu czasowi TTFB zyskujesz na UX, SEO oraz wskaźnikach konwersji i sprzedaży. Szybki serwer „od razu odpowiada”, dzięki czemu strona zaczyna się szybciej ładować. Zarówno użytkownicy, jak i algorytmy wyszukiwarek to doceniają.

Wpływ TTFB na użytkowników (UX)

Niski TTFB sprawia, że strona zaczyna ładować się niemal od razu, co buduje wrażenie responsywności i niezawodności. Im szybciej użytkownik zobaczy pierwsze elementy witryny, tym chętniej będzie się z nią angażować i czerpać z niej satysfakcję.

Wysoki TTFB powoduje natomiast frustrację i zniecierpliwienie. Im dłużej trzeba czekać na reakcję serwera, tym większe prawdopodobieństwo, że użytkownik porzuci stronę, zanim ta w ogóle się załaduje. Skutkiem długiego czasu oczekiwania jest wyższy współczynnik odrzuceń.

Pamiętaj także, że użytkownicy nie znoszą marnować czasu. Wolne strony mają więc krótszy czas trwania sesji, mniej interakcji i rzadsze powroty.

Wpływ TTFB na SEO

Niski TTFB może pomóc w osiągnięciu lepszych pozycji w wynikach wyszukiwania, ponieważ szybkość strony jest jednym z czynników rankingowych dla Google i innych wyszukiwarek. Krótki czas odpowiedzi serwera to sygnał dla algorytmów, że strona działa wydajnie i jest przyjazna użytkownikom.

Google oficjalnie zaleca, aby TTFB nie przekraczał 200 ms. Strony, które przekraczają tę granicę, mogą być uznane za wolniejsze i w związku z tym gorzej oceniane w narzędziach takich jak PageSpeed Insights.

Ponadto szybki TTFB pomaga w obniżeniu współczynników odrzuceń i wydłużeniu czasu spędzanego na stronie, co również ma pozytywny wpływ na SEO. Te pozytywne sygnały behawioralne są interpretowane przez wyszukiwarki jako oznaka wysokiej jakości witryny i pośrednio wspierają jej widoczność w wynikach organicznych.

Wpływ TTFB na konwersje i sprzedaż

W branży e-commerce czas do pierwszego bajtu ma bezpośrednie przełożenie na wyniki finansowe. Im szybciej ładuje się strona, tym krótszą drogę musi pokonać użytkownik od momentu zainteresowania produktem do kliknięcia przycisków „dodaj do koszyka” i wypełnienia formularzy zakupowych.

Długi czas ładowania jest jedną z głównych przyczyn porzucania koszyków. Użytkownicy zniechęceni oczekiwaniem często rezygnują z zakupu i przechodzą do konkurencji. Potwierdzają to dane rynkowe:

• Amazon oszacował, że każda sekunda opóźnienia w ładowaniu strony kosztuje firmę miliardy dolarów rocznie,
• inne analizy pokazują, że nawet jednosekundowe opóźnienie może obniżyć konwersję o około 25%.

Wynika z tego jasno, że optymalizacja TTFB to inwestycja, która zwraca się wielokrotnie poprzez wyższe wskaźniki konwersji, większą sprzedaż i lepsze wyniki biznesowe.

Co wpływa na wysoki TTFB??

Wysoki TTFB to najczęściej efekt problemów po stronie serwera i sieci. Jedną z głównych przyczyn jest wolny lub źle dobrany hosting. Serwery z niewystarczającymi zasobami (CPU, RAM) nie są w stanie szybko przetwarzać żądań.

Ważna jest także optymalna konfiguracja serwera. Przestarzała wersja PHP, błędne ustawienia serwera WWW czy nieefektywne zapytania do bazy danych znacząco wydłużają czas generowania odpowiedzi. Opóźnienia powoduje również brak mechanizmów cache’owania – w takim przypadku serwer musi za każdym razem dynamicznie generować stronę, a to proces czasochłonny i zasobożerny.

Długi czas odpowiedzi może wynikać także z:

• nadmiaru przekierowań – tworzą one długi łańcuch komunikacji, gdzie każde przekierowanie to kolejne opóźnienie,
• dużego obciążenia serwera,
• opóźnień sieciowych wynikających z odległości geograficznej,
• długiego czasu rozwiązywania nazw DNS.

Zrozumienie, co powoduje wysoki TTFB, to pierwszy krok do skutecznej optymalizacji.

Jak poprawić i zoptymalizować TTFB?

Optymalizacja TTFB to wieloaspektowy proces, który wymaga działań na kilku płaszczyznach jednocześnie. Poprawę tego wskaźnika należy zacząć od właściwego doboru i konfiguracji serwera oraz hostingu.

Kolejnym elementem jest wdrożenie skutecznych mechanizmów buforowania z wykorzystaniem pamięci podręcznej cache oraz sieci CDN. Ważne są też usprawnienia w samej aplikacji – m.in. aktualizacja oprogramowania i optymalizacja kodu. Na końcowy wynik wpływa również minimalizacja opóźnień sieciowych oraz stosowanie nowoczesnych protokołów transmisji danych.

Optymalizacja serwera i hostingu

Aby obniżyć TTFB, należy wybrać odpowiedni hosting. Powinien on oferować serwery o wysokiej wydajności, z szybkimi procesorami oraz wystarczającą ilością pamięci RAM. Dlatego warto unikać współdzielonych hostingów o niskich zasobach.

Szybszą obsługę żądań, zwłaszcza przy dużym ruchu, zapewni także nowoczesne oprogramowanie serwerowe (np. LiteSpeed zamiast Apache). Istotna jest również prawidłowa konfiguracja serwera – na przykład aktualizacja PHP do najnowszej stabilnej wersji. Warto też włączyć kompresję GZIP, która zmniejszy rozmiar przesyłanych plików tekstowych.

TTFB skraca również wdrożenie buforowania po stronie serwera. Mechanizmy takie jak Varnish, Redis czy LSCache dla serwerów LiteSpeed przechowują gotowe odpowiedzi. Są one następnie serwowane bez ponownego przetwarzania.

Wykorzystanie CDN i cache

Wykorzystanie sieci dostarczania treści (CDN) oraz pamięci podręcznej (cache) także skutecznie obniża TTFB. CDN skraca fizyczną odległość między serwerem a użytkownikiem. Przechowuje kopie zasobów strony, takich jak obrazy i arkusze stylów (CSS), na serwerach rozsianych po całym świecie, a następnie dostarcza je z najbliższej lokalizacji. To zmniejsza opóźnienia sieciowe oraz odciąża główny serwer, co sprawia, że może szybciej odpowiedzieć.

Pamięć podręczna (cache) działa na różnych poziomach – serwera, aplikacji CMS, a także wewnątrz samego CDN. Przechowuje wcześniej wygenerowane dane, zwalniając serwer z konieczności powtarzania tych samych operacji, np. zapytań do bazy danych. Popularne mechanizmy buforowania obiektowego, takie jak Redis czy Memcached, przechowują często używane wyniki zapytań bezpośrednio w szybkiej pamięci RAM, co przyspiesza generowanie dynamicznych stron.

Usprawnienia po stronie aplikacji (CMS, PHP, wtyczki)

Usprawnienia po stronie aplikacji to przede wszystkim regularne aktualizacje oraz optymalizacja konfiguracji. Należy pamiętać o aktualizacji systemu CMS, a także wszystkich wtyczek i motywów. Nowsze wersje często zawierają poprawki wydajności i bezpieczeństwa, które mogą znacząco obniżyć TTFB.

Warto też korzystać z najnowszej stabilnej wersji PHP, np. 8.1 czy 8.2. Nowsze wersje są szybsze i zużywają mniej zasobów. Konieczne jest także ograniczenie liczby wtyczek do minimum. Każda dodatkowa wtyczka – zwłaszcza źle napisana – generuje dodatkowe zapytania do bazy danych i spowalnia aplikację.

Optymalizacja bazy danych przyspiesza wykonywanie zapytań. Wymaga to regularnego czyszczenia zbędnych danych, np. starych rewizji postów czy logów. Pomaga również indeksowanie tabel. Warto także włączyć mechanizmy buforowania wbudowane w PHP, jak OPcache, które przyspieszają wykonywanie skryptów, przechowując ich skompilowaną wersję w pamięci.

Minimalizowanie przekierowań i latencji

Aby skrócić TTFB, należy przede wszystkim ograniczyć przekierowania i opóźnienia sieciowe. Każde przekierowanie to dodatkowe żądanie HTTP, które wydłuża czas do pierwszego bajtu. Dlatego warto usuwać niepotrzebne przekierowania i unikać tworzenia łańcuchów, w których jeden adres odsyła do kolejnego.

Opóźnienia sieciowe, zwane też latencją, można zminimalizować przez zastosowanie sieci CDN, która serwuje treści z serwerów bliższych geograficznie użytkownikowi. Dzięki temu fizyczna odległość, jaką muszą pokonać pakiety danych, jest krótsza.

Warto także zwrócić uwagę na to, jak długo trwa tłumaczenie nazwy domeny na adres IP. Wybór szybkiego dostawcy DNS również może skrócić czas do pierwszego bajtu.

Do sprawdzenia przekierowań i opóźnień służy np. WebPageTest albo panel sieciowy w przeglądarce Chrome. Oba narzędzia pokażą pełną ścieżkę żądania i jak długo zajmują jej poszczególne etapy.

Nowoczesne protokoły i techniki (HTTP/2, HTTP/3, Early Hints)

Wdrożenie nowoczesnych protokołów, takich jak HTTP / 2 i HTTP / 3, również może znacząco obniżyć TTFB. HTTP / 2 wprowadza multipleksowanie, które pozwala na jednoczesne przesyłanie wielu zasobów w ramach jednego połączenia, eliminując blokowanie i redukując opóźnienia.

HTTP / 3 idzie o krok dalej, bazując na protokole QUIC, który minimalizuje opóźnienia związane z nawiązywaniem połączenia TCP i negocjacją TLS (dzięki zintegrowanemu TLS 1.3). Ta cecha jest szczególnie korzystna w sieciach mobilnych, gdzie opóźnienia są większe.

Warto również zwrócić uwagę na technikę Early Hints (kod odpowiedzi HTTP 103), która pozwala serwerowi wysłać do przeglądarki wskazówki, jakie zasoby ma ładować, zanim główna odpowiedź serwera zostanie całkowicie wygenerowana. Dzięki temu działaniu odczuwalna szybkość ładowania strony ulega poprawie.

Wszystkie te technologie i techniki pomagają skrócić czas potrzebny na nawiązanie połączenia i transmisję danych, co bezpośrednio przekłada się na niższy TTFB. Kolejnym krokiem jest nauka, jak precyzyjnie zmierzyć ten wskaźnik.

Jak zmierzyć TTFB?

Jak zmierzyć TTFB? Są dwa sposoby, a raczej dwa typy danych. Pierwszym są dane laboratoryjne, czyli lab data. Testy wykonuje się w kontrolowanych i powtarzalnych warunkach, dzięki czemu można dokładnie sprawdzić czas odpowiedzi serwera dla pojedynczego żądania. Przykładowe narzędzia, za pomocą których wykonasz pomiary:

• panel „Network” w Chrome DevTools,
• WebPageTest,
• GTmetrix,
• Pingdom.

Drugą metodą jest pomiar oparty na danych od rzeczywistych użytkowników (Real User Monitoring). Dzięki nim dowiesz się, jak strona działa na różnych urządzeniach i w zmiennych warunkach sieciowych. Takie informacje można czerpać za pomocą publicznego raportu Chrome User Experience Report (CrUX). Inną możliwością jest wdrożenie na stronie biblioteki JavaScript, np. web-vitals, lub skorzystanie z wbudowanego w przeglądarki interfejsu Navigation Timing API.

Najlepiej korzystać z obu metod pomiaru. Dzięki temu uzyskasz pełny obraz wydajności serwera i wychwycisz problemy, które nie zawsze będą widoczne w samych testach laboratoryjnych.

Zapamiętaj to!

Time to First Byte (TTFB) to metryka wydajności strony internetowej, która mierzy czas od wysłania żądania przez przeglądarkę do momentu otrzymania pierwszego bajtu danych z serwera. Wskazuje, jak szybko serwer reaguje na żądanie użytkownika i rozpoczyna przesyłanie treści. TTFB jest kluczowym wskaźnikiem wpływającym na postrzeganie szybkości strony przez użytkownika.

Na TTFB składa się kilka etapów, w tym czas przekierowania, wyszukiwanie DNS, nawiązanie połączenia TLS oraz czas odpowiedzi serwera. Optymalizacja TTFB ma bezpośredni wpływ na poprawę UX, SEO oraz wskaźniki konwersji i sprzedaży. Niski TTFB skraca czas ładowania strony, co przekłada się na większe zadowolenie użytkowników i lepsze wyniki biznesowe.

• TTFB mierzy czas reakcji serwera, od momentu wysłania żądania przez przeglądarkę do otrzymania pierwszego bajtu danych.
• Na TTFB składają się etapy takie jak przekierowania, wyszukiwanie DNS, negocjacje TLS i czas odpowiedzi serwera.
• Wyszukiwanie DNS tłumaczy nazwę domeny na adres IP, co jest niezbędne do nawiązania komunikacji z serwerem.
• Proces TLS handshake zapewnia bezpieczne, szyfrowane połączenie między przeglądarką a serwerem.
• Czas odpowiedzi serwera obejmuje przetwarzanie żądania, odpytywanie baz danych i generowanie odpowiedzi.
• Wynik TTFB poniżej 200 ms jest uważany za bardzo dobry i rekomendowany przez Google.
• Niski TTFB poprawia UX, zmniejsza współczynnik odrzuceń i wydłuża czas trwania sesji.
• Szybkość strony, w tym TTFB, jest czynnikiem rankingowym dla Google i innych wyszukiwarek.
• Optymalizacja TTFB w e – commerce przekłada się na wyższe wskaźniki konwersji i sprzedaży.
• Do optymalizacji TTFB zaleca się wybór szybkiego hostingu, CDN, cache i nowoczesnych protokołów.